Gece için Mezmurlar ve uykudan önce edilen dua

Hristiyanların yüzyıllardır uykudan önce okuduğu Mezmurlar 4, 91 ve 134'tür; Roma geleneği bunlara Mezmur 31'in ilk ayetlerini ekler. Koruyucunun uyumadığını söyleyen Mezmur 121 ile gece nöbetlerini anan Mezmur 63 de geceye yakışır. Batı'nın Kompline denen gece duası, Luka 2:29-32'deki Şimon'un ilahisiyle kapanır.

Bunları okumak için manastır da dua kitabı da gerekmiyor. Aşağıda bu Mezmurların nereden geldiğini, elindeki Kutsal Kitap'ın onları neden başka numarayla sayabileceğini, her birinin gece hakkında ne söylediğini ve ışığı kıstıktan sonra on dakikada edebileceğin bir duayı bulacaksın.

Bir çeviri notu: buradaki Mezmur metinleri Yorumsuz Türkçe Çeviri'den gelir. Bu çeviri Tanrı'nın adını İbranicedeki gibi Yahve diye yazar; başka çevirilerde aynı yerde RAB okursun.

Kompline nedir?

Kompline, Batı Hristiyanlığında günün son duasıdır ve yatağa girmeden hemen önce edilir. Adı Latince completorium, yani tamamlama sözünden gelir: günün dua döngüsünü tamamlar.

Biçimi erken belirlendi. Altıncı yüzyılda Aziz Benediktus'un Kuralı Kompline'e üç Mezmur koydu; her gece aynı üçü. Bugün en yaygın sayımla bunlar Mezmur 4, 91 ve 134'tür. 1908 tarihli Catholic Encyclopedia'nın anlattığına göre Roma geleneği sonradan Mezmur 31'in ilk ayetlerini, o Mezmurun tek bir satırından kurulmuş kısa bir nakaratı ve Şimon'un ilahisini ekledi.

Bu çekirdek gelenekler boyunca korundu:

• Katolik. Bugünkü Saatler Litürjisi'nde gece duası cumartesi gecesi Mezmur 4 ve 134'ü, pazar gecesi Mezmur 91'i okur; öteki gecelerin güven dile getiren başka Mezmurları vardır. Genel Yönerge, özellikle duayı ezberden etmek isteyenler için pazar Mezmurlarının her gece okunmasına izin verir. Başta kısa bir vicdan muhasebesi önerir; dua Meryem Ana'ya söylenen bir ilahiyle biter.
• Anglikan. 1979 tarihli Book of Common Prayer (Ortak Dua Kitabı) Kompline için Mezmur 4, 31:1-5, 91 ve 134'ü, ardından Şimon'un ilahisini verir.
• Öteki Protestan kiliselerde aynı Mezmurlar çoğu zaman bu ad anılmadan, sade bir akşam okuması olarak okunur.

Belirli bir gece duası olmayan bir gelenekten geliyorsan da burada sana yabancı bir şey yok. Bu, Mezmurlar kitabının, kendi anlattığı saatte okunmasıdır.

Mezmur numaraları neden kitaptan kitaba değişir?

Benediktus üç Mezmuruna dördüncü, doksanıncı ve yüz otuz üçüncü der. Kastettiği, Türkçe çevirilerin çoğunda 4, 91 ve 134 diye geçen Mezmurlardır. Kaybolan bir şey yok; yalnız sayım farklı.

İki sayım düzeni vardır. İbranice sayımı Protestan çeviriler ve yeni Katolik çevirilerin çoğu kullanır; Türkçede yaygın olan çeviriler de böyledir. Yunanca sayım, eski Yunanca çeviri olan Septuaginta'dan gelir ve Latince Vulgata'ya geçmiştir; Ortodoks kiliseleri ve eski Katolik kitapları onu kullanır.

Fark şuradan doğar: Yunanca gelenek iki çift Mezmuru birleştirir, iki Mezmuru da ikiye böler.

İki düzen de 150'ye varır. Pratik kural şu: kitabın büyük bölümünde Yunanca numara İbranice numaradan bir eksiktir. Çoban Mezmuru birinde 23, ötekinde 22'dir.

Yani bir Ortodoks dua kitabı Mezmur 90 dediğinde, Türkçe Kutsal Kitap'ta Mezmur 91'i aç. Bu site İbranice sayımı kullanır.

Ortodokslar gece ne okur?

Ortodoks geleneğinde de bir gece duası vardır; Yunanca adı Apodipnon, yani akşam yemeğinden sonra edilen duadır. Yılın çoğu gecesinde Küçük Apodipnon denen biçimiyle okunur.

Küçük Apodipnon üç Mezmur üzerine kuruludur: Septuaginta sayımıyla 50, 69 ve 142; İbranice sayımla 51, 70 ve 143. İlki merhamet diler, ikincisi Tanrı'yı yardıma çabuk gelmeye çağırır, üçüncüsü şimdiden sabaha bakar (Mezmur 143:8). Ardından bir doksoloji ve İznik İman Açıklaması, çoğu zaman bir kanon ya da Akathist ve kapanış duaları gelir. Genellikle evde, uykudan önce okunur.

Büyük Perhiz'de yerini daha uzun bir dua olan Büyük Apodipnon alır. Onun ilk bölümünde Septuaginta sayımıyla Mezmur 4, 30 ve 90 vardır; yani Batı'nın gece 4, 31 ve 91 diye okuduğu Mezmurların aynısı. Birbirinden uzakta biçimlenmiş iki dua ailesi, karanlık için aynı sözleri seçmiş.

Uykudan önce hangi Mezmurlar okunur ve neden?

Mezmur 4: günü yere bırakmak

¹Seslenince yanıtla beni, doğruluğumun Tanrısı!
Beni sıkıntımdan kurtar.
Bana merhamet et ve duamı duy. ²Ey insanoğulları, ne zamana dek yüceliğim utanca çevrilecek?
Boş şeyleri sevip yalanın peşinden mi gideceksiniz? Selah. ³Ama Yahve’nin tanrısal olanı kendine ayırdığını bilin.
Kendisine seslenince Yahve beni duyar. ⁴Titreyin ve günah işlemeyin.
Yatağınızda yüreğinizi yoklayın ve sakin olun. Selah. ⁵Doğruluk kurbanları sunun.
Yahve’ye güvenin. ⁶“Bize kim iyilik gösterecek?” diyenler çoktur.
Yüzünün ışığı üzerimizde parlasın, ey Yahve. ⁷Yüreğime verdiğin sevinç,
onların tahıllarının ve yeni şaraplarının çoğaldığı zamankinden fazladır. ⁸Esenlik içinde hem yatar, hem uyurum.
Çünkü yalnız sen, ey Yahve,
güvenlik içinde yaşatırsın beni.

Mezmur sıkıntıyla başlar, uykuyla biter. Arada tam da yatak için bir öğüt verir: orada yüreğini yokla ve sakin ol. Bunca zamandır gece Mezmuru olmasının sebebi son ayetidir. Güvenlik yalnız Tanrı'dan gelir; dua eden bu yüzden esenlik içinde yatabilir.

Mezmur 91: karanlıkta korku

¹Yüceler Yücesi'nin gizli yerinde oturan
Her Şeye Gücü Yeten’in gölgesinde dinlenir. ²Yahve için derim: “O benim sığınağım ve kalemdir,
Tanrım’dır, O’na güvenirim.” ³Çünkü O seni avcı tuzağından,
ölümcül salgından kurtarır. ⁴Seni kanatlarıyla örter.
O’nun kanatları altına sığınırsın.
O’nun sadakati senin kalkanın ve siperindir. ⁵Ne gecenin dehşetinden korkarsın,
ne de gündüz uçan oktan, ⁶ne karanlıkta dolaşan salgın hastalıktan,
ne de öğle vakti bitiren yıkımdan.

Bu ayetler gecenin ve gündüzün korkularını adıyla sayar ve hepsini daha büyük bir sığınağın altına koyar. Bunlar güven sözleridir, muska değil. İncil'de İsa'yı deneyen, bu Mezmurun daha sonraki bir satırını ona karşı kullanır; İsa onu bir güvence senedi gibi kullanmayı reddeder (Matta 4:5-7). Sığınan biri gibi dua et; sigorta yaptıran biri gibi değil.

Mezmur 134: daha fazlasına gücün yetmediğinde

¹Bakın! Ey sizler Yahve’nin bütün hizmetkârları,
geceyi Yahve'nin evinde geçirenler,
Yahve’yi övün! ²Kutsal yerde ellerinizi kaldırın.
Yahve’yi övün! ³Göğü ve yeri yapan Yahve
sizi Siyon'dan kutsasın.

Üç ayet; geceyi Tanrı'nın evinde geçirenlere söylenmiş. Karanlığın içinden elden ele geçen bir kutsamadır: översin ve kutsanırsın. Başka hiçbir şeye gücünün yetmediği gecelerde bu, eksiksiz bir duadır.

Mezmur 31:5: teslimiyet cümlesi

⁵Ruhumu ellerine emanet ediyorum.
Gerçeğin Tanrısı, ey Yahve, beni kurtar.

Bu tek ayet Batı'nın gece duasının ortasında durur ve nakarat olarak tekrarlanır. Luka'ya göre İsa çarmıhta son nefesini verirken bu ayetin ilk satırıyla dua eder (Luka 23:46). Onu uykudan önce söylemek, kendini emanet etmenin küçük bir provasıdır.

Mezmur 121: uyumayan koruyucu

¹Gözlerimi tepelere kaldırıyorum.
Yardımım nereden gelecek? ²Yardımım yeri ve göğü yaratan
Yahve'den gelecek. ³O ayaklarının sarsılmasına izin vermez.
Seni koruyan uyuklamaz. ⁴İşte İsrael'i koruyan
ne uyur, ne de uyuklar. ⁵Senin koruyucun Yahve’dir.
Sağ yanında Yahve sana gölgedir. ⁶Gündüz güneş,
gece ay sana zarar vermez. ⁷Yahve seni her kötülükten korur.
O senin canını korur. ⁸Şimdiden sonsuza dek,
Yahve senin gidişini gelişini koruyacak.

Mezmur 121 Kompline'in değişmez Mezmurlarından değildir, ama uyumaya razı olmak için belki en iyi gerekçedir. Seni koruyan ne uyur ne uyuklar; demek ki sen uyuyabilirsin. Başkası için dua etmeye de çok uygundur: bir çocuk, yoldaki biri, hastanede yatan biri.

Mezmur 63:6-7: uyanık geçen saatler

⁶Seni yatağımda hatırladığımda,
gece nöbetlerinde seni düşünürüm. ⁷Çünkü sen bana yardımcı oldun.
Kanatlarının gölgesinde sevineceğim.

Mezmurcu gece nöbetlerinde yatağında uyanıktır ve bunu boşa geçmiş zaman saymaz. Hatırlar. Gece üçte uyanırsan bunu ödünç alabilirsin: uyanıklığı, daha önce gelmiş yardımı hatırlamaya çevir.

Şimon'un ilahisi nedir?

Şimon'un ilahisi, Luka 2:29-32'deki duadır; Latince ilk sözleriyle Nunc Dimittis diye de bilinir. Batı dillerinde Simeon diye anılan Şimon'a, Mesih'i görmeden ölmeyeceği bildirilmiştir; bu duayı tapınakta, bebek İsa kucağındayken eder (Luka 2:25-28).

²⁹“Ey Efendim, söz verdiğin gibi,
şimdi hizmetkârını serbest bırakıyorsun.
Artık rahatlıkla bu hayattan ayrılabilirim. ³⁰Çünkü hazırladığın kurtuluşu kendi gözlerimle gördüm. ³¹Bütün halklar da onu görecek. ³²O diğer milletlere aydınlık
ve halkın İsrailʼe yücelik getiren ışık olacak.”

Bu bir bırakma duasıdır. Şimon beklediğini görmüştür; artık huzurla gidebilir. Batı kiliseleri onu Kompline'in sonuna koyar, Ortodoks kiliseleri akşam duasının sonuna doğru okur. İki durumda da ışık çekilirken söylenir: gün bitti, kurtuluş görüldü, hizmetkâr dinlenebilir.

1979 tarihli Book of Common Prayer'ın Kompline düzeninde ilahi, bütün duayı özetleyen kısa bir nakaratla çerçevelenir. Serbest bir çeviriyle: Uyanıkken bize yol göster ya Rab, uyurken bizi koru; öyle ki uyanıkken Mesih'le birlikte nöbet tutalım, uyurken esenlik içinde dinlenelim.

Bu gece başlayabileceğin on dakikalık gece duası

Bu, yukarıdaki gelenekten süzülmüş sade bir sıradır. Kendi kilisenin uygulamasına göre uyarlayabilirsin.

1. Dur. Telefonu uzanamayacağın bir yere koy. Işığı kıs. Yatağın kenarına otur ya da yanında diz çök.
2. Güne geri bak. İki dakika. Şükrettiğin bir şey, pişman olduğun bir şey, bıraktığın bir şey. Daha kapsamlısı için akşam muhasebesi yazısına bak.
3. Bir Mezmuru sesli ve yavaş oku. Sıradan gecelerde Mezmur 4; öteki geceler için aşağıdaki tablo.
4. Teslimiyet cümlesini söyle: Mezmur 31:5, bir ya da üç kez.
5. Şimon'un ilahisini oku.
6. Rab'bin Duası'yla bitir, sonra sus. Işığı kapat. Günün son sözleri az önce dua ettiklerin olsun.

Aynı Mezmurla bir hafta ya da daha uzun kalmak bu düzenin bir parçasıdır. Benediktus keşişlerine her gece aynı üç Mezmuru verdi; ezbere bildiğin bir Mezmur gözlerin kapalıyken de okunur. Birini öğrenmek istersen ayet ezberleme yöntemi yazısına bak. Emmaus+ içinde bu saat için bir gece Mezmurları dizisi var; her Mezmurun tam metni ise uygulamada ücretsizdir.

Yine de uyuyamazsan?

Gece duası bir uyuma tekniği değildir ve bu yazı tıbbi tavsiye değildir. Bazen dua edecek ve yine uyanık kalacaksın. Bu, başarısız bir dua değildir. Mezmur 63'ü uyanık biri yazmıştır.

Uyanıklığa kaygı eşlik ediyorsa kaygı için ayetler yazısı tam bunun için düzenlendi. Uyku sorunun haftalardır sürüyorsa ya da yorgunluk günlerini etkiliyorsa bir hekime danış. Yardım istemek sağduyudur ve duandan hiçbir şey eksiltmez.

Kendine zarar verme düşüncen varsa ya da tehlikedeysen hemen 112'yi ara.

Sonra yarın gece yeniden Mezmur 4'le başla.