Kutsal Kitap'ı Okumaya Nereden Başlamalı? Yeni Başlayanlar İçin

Kutsal Kitap'ı okumaya ilk sayfadan değil, bir Müjde'den başla. Markos en kısasıdır ve hızlı ilerler; Yuhanna daha ağır ve düşüncelidir. Günde bir bölüm kadar oku, sonra Luka ve Elçilerin İşleri'yle sürdür, ardından Yaratılış'ı ve Mezmurlar'ı ekle. Ağır ağır oku, bir cümle üzerinde dur, kısaca dua et.

Kısa cevap bu. Gerisi nedenlerini anlatıyor; böylece planı kendi hayatına ve geleneğine göre ayarlayabilirsin.

Kutsal Kitap'ı okumaya nereden başlamalı?

Önce bir sözcük ayrımı. Türkçede Kutsal Kitap bütünün adıdır: Eski Antlaşma ve Yeni Antlaşma birlikte. İncil dar anlamıyla Yeni Antlaşma'dır. Müjde ise İsa'nın hayatını anlatan dört kitabın her biridir: Matta, Markos, Luka, Yuhanna.

Kutsal Kitap tek bir kitap değil, bir kitaplıktır. Protestan baskılarında 66, Katolik baskılarında 73 kitap vardır ve bunlar yüzyıllar içinde yazılmıştır: tarih, yasa, şiir, mektup, peygamberlik ve dört Müjde. Bir kitaplığı raf raf okumak zorunda değilsin.

Müjdeler doğal kapıdır, çünkü Kutsal Kitap'ın geri kalanı onların ışığında okunur. Yeni başlayanlar için iyi işleyen dört başlangıç:

Markos, elindeki kitabın ne olduğunu daha ilk cümlesinde söyler.

¹Allahʼın Oğlu olan İsa Mesih hakkındaki Müjde şöyle başladı:

Yuhanna ise neden yazdığını söylemek için neredeyse son sayfayı bekler.

³⁰İsa öğrencilerinin gözü önünde bu kitapta yazılı olmayan daha birçok mucize yaptı. ³¹Fakat bunlar, İsaʼnın Allahʼın Oğlu Mesih olduğuna inanmanız için yazılmıştır. Oʼna iman ederseniz Oʼnun adıyla hayat bulursunuz.

Pek çok kişinin izlediği sade bir sıra var: önce Markos, sonra Yuhanna, sonra Luka ile Elçilerin İşleri. Bunları bitirdiğinde doksan kadar bölüm okumuş, ana hikâyeyi başa dönebilecek kadar tanımış olursun.

Başa döndüğünde Yaratılış'ı hikâye için, Mezmurlar'ı dua için oku; günde bir mezmur yeter. Mezmurlar binlerce yıldır Yahudilerin ve Hristiyanların gündelik duasıdır. Kendi sözünü bulamadığın günlerde sana söz verir.

Neden ilk sayfadan başlayıp sırayla okumamalı?

Kimi öyle okur ve sever. Yaratılış, Kutsal Kitap'ın en güçlü anlatılarından biridir; Mısır'dan Çıkış'ın ilk yarısı da elden bırakılmaz.

Güçlük çoğu zaman sonra gelir. Mısır'dan Çıkış'ın ikinci yarısı tapınma çadırının ayrıntılı tarifidir; Levililer ise kurbanlar, paklık ve kâhinlerin görevleri üzerine 27 bölümdür. Bu bölümler önemlidir. İsrail'in tapınmasını biçimlendirmiş, Yeni Antlaşma da, en çok İbraniler Mektubu, onlara yaslanmıştır. Ama giriş olsun diye yazılmamışlardır. İlk kez okuyanların çoğu orada durur ve Kutsal Kitap'ın kendisine göre olmadığını düşünür.

Levililer'le sonra, hizmet ettiği hikâyeyi tanıdığında karşılaşmak kendine daha iyi davranmaktır. Bir Müjde'den başlamak Eski Antlaşma'yı atlamak değildir; onu hangi sırayla okuyacağını seçmektir.

Hangi çeviriyi okumalı?

Zorlanmadan anladığın çeviriyi oku. İlk okuma için açık ve güncel bir Türkçe, ünlü ama ağır bir metinden daha çok işe yarar. Çoğu zaman en iyi seçim kendi kilisende okunan çeviridir; çünkü onu pazar günü yeniden duyarsın.

Türkçe çevirilerin hangisinin kime uygun olduğunu hangi Türkçe Kutsal Kitap çevirisi yazısında bulabilirsin. Katolik ve Ortodoks okurlar, kendi kiliselerinde okunan kitapları da içeren bir baskı isteyebilir; listelerin neden farklı olduğunu Katolik, Ortodoks ve Protestan Kutsal Kitaplarının farkı yazısı anlatıyor.

Hangisini seçersen seç, takıldığın ayetler için elinin altında ikinci bir çeviri bulunsun. Emmaus'ta Kutsal Kitap'ın tamamı ücretsizdir ve çevrimdışı açılır; iki çeviriyi tam bu iş için yan yana koyabilirsin.

Günde ne kadar okumalı?

Günde bir bölümle, hatta daha azıyla başla. Bütünün hesabı en çok şunu göstermeye yarar: acele yok.

Protestan kanonundaki Kutsal Kitap 1.189 bölümdür: 929'u Eski Antlaşma'da, 260'ı Yeni Antlaşma'da. 1.189'u 365'e bölersen bir yılda bitirmek için günde yaklaşık 3,3 bölüm çıkar. Katolik ve Ortodoks Kutsal Kitapları, Eski Antlaşma'daki ek kitaplar yüzünden daha uzundur; bir yıllık plan onlarda günde biraz daha fazlasını ister.

Bölümler hakkında iki şeyi bilmek işe yarar. Uzunlukları birbirinden çok farklıdır ve metnin aslında yoktur. Bugün kullandığımız bölümler on üçüncü yüzyılın başında yapılmıştır ve Stephen Langton'a atfedilir; ayet numaraları on altıncı yüzyılda matbaacı Robert Estienne ile gelmiştir. Yerini bulasın diye oradalar. Hikâye nerede bitiyorsa orada durabilirsin.

Yeni başlayanların çoğu için aylarca sürdürülen küçük bir hız, bir hafta dayanan büyük bir hızdan daha çok şey verir. Aklındaki soru nasıl sürdüreceğinse her gün Kutsal Kitap okuma alışkanlığı yazısı tam onu ele alıyor.

Okuduğun nasıl sende kalır?

Kutsal Kitap gazete gibi okunmaz. Amaç bitirmek değil, metnin konuşmasına yer açmaktır; bu da biraz daha ağır bir tempo ve sade bir düzen ister.

1. Oku. Parçayı bir kez, acele etmeden oku. Yapabiliyorsan sesli oku; Kutsal Yazılar tarihin büyük bölümünde gözle görülmedi, kulakla duyuldu.
2. Düşün. Yeniden oku ve sende kalan bir sözcüğe ya da cümleye dikkat et. Tanrı hakkında ne söylediğini ve bu hafta yaşadığın hayata ne dediğini sor.
3. Dua et. Kendi sözlerinle karşılık ver. Bir şükür, bir soru, bir dilek ya da tek dürüst cümle yeter.
4. Taşı. Bir sözü güne götür. Bir yere yaz ya da işe giderken içinden tekrar et.

Bu düzenin tamamı beş dakikaya sığar. Hristiyanlar bunun daha geniş bir biçimini yüzyıllardır Lectio Divina adıyla uygular; kısa hâli sana doğal gelmeye başladığında öğrenmeye değer.

En uzun mezmurun bir dizesi bu tür okumanın ne işe yaradığını anlatır. Ayağın önündeki fener bütün yolu aydınlatmaz, yalnız bir sonraki adımı gösterir.

¹⁰⁵Sözün ayaklarım için bir fener,
yolum için bir ışıktır.

Hangi okuma planı türleri var?

Okuma planı, her gün ne okuyacağını söyleyen bir takvimdir. İlk Müjde için plana ihtiyacın yok; daha geniş okumak istediğinde işe yarar.

İlk tam okuma için en yumuşak yol karma plandır. Eski Antlaşma okumasının bir ad listesi olduğu gün elinde yine bir mezmur ve Müjde'den bir paragraf kalır.

Kilisen günlük okumalar belirliyorsa, plan zaten hazır demektir. Üstelik evdeki okumanı ayinde duyduğuna bağlar.

Takılınca ne yapmalı?

Herkes takılır: bir soy kütüğünde, tuhaf görünen bir yasada, şiddet dolu bir bölümde, akıl yürütmesini izleyemediğin bir mektupta. Takılmak kötü okuduğun anlamına gelmez.

Kutsal Kitap'ta tam bunu anlatan bir sahne var. Etiyopyalı bir vezir arabasında Yeşaya Peygamber'i okurken Filipus yanına gelir ve bir soru sorar.

³⁰Filipus koşup at arabasının yanına vardı. Vezirin Yeşaya Peygamberʼin kitabından okuduğunu işitince ona sordu: “Acaba okuduklarını anlıyor musun?”

³¹Vezir de şöyle cevap verdi: “Birisi bana yol göstermedikçe nasıl anlayabilirim?” Ondan sonra Filipusʼun arabaya binip yanına oturmasını rica etti.

Vezirin cevabı dürüsttür ve hikâyede kimse onu bunun için ayıplamaz. Uygulamada işe yarayan birkaç yol:

• Okumaya devam et. Bir sonraki bölüm çoğu zaman öncekini açıklar. Zor ayete bir soru işareti koy ve ilerle.
• Tür değiştir. Bir kitap kuruduysa birkaç gün bir mezmur ya da Müjde'den bir bölüm oku, sonra geri dön.
• Çevirileri karşılaştır. Bir çevirmenin kapalı bıraktığını öteki çoğu zaman açar.
• Çapraz referansı izle. Kutsal Yazılar birbirini açıklar; başka bir ayete gönderen not çoğu zaman en kısa yardımdır.
• Birine sor. Bir pastör, bir papaz, bir okuma grubu ya da senden uzun süredir okuyan bir arkadaş. Kutsal Kitap bir topluluğa verildi ve hep bir topluluk içinde okundu.
• Özür dilemeden yeniden başla. Araya bir hafta girdiyse birikeni değil, bugünün okumasını aç.

Son bir şey: bir şeyden beslenmek için her şeyi anlamış olman gerekmez. Yarın bir sonraki bölümü oku; bugün açık olan bugüne yetsin.